Akaryakıt istasyonunda satılan yakıtın fiyatı; ürünün maliyeti, devlet tarafından konulan vergi ve harçlar ile gayrısafi dağıtım marjından oluşur. Gayrısafi dağıtım marjını meydana getiren ise; depolama ve elleme, dağıtım maliyetleri, toptan ve perakende satış marjlarıdır. Türkiye’de akaryakıt fiyatı içinde vergilerin payı, yaklaşık %68’in civarındadır. Akaryakıt fiyatları zaman içinde de büyük değişiklikler gösterebilir
Akaryakıt fiyatlarında zaman içinde meydana gelen değişikliklerin ana nedenleri ham petrol ve rafine ürünlerin (örneğin benzin ve dizel) fiyatlarındaki değişiklikler ve pazardaki rekabettir. - Hampetrol fiyatı ile rafine ürün fiyatı arasındaki bağlantı
- Ham petrol ve rafine ürün fiyatlarını etkileyen faktörler
- Yerel pazarlarda rekabet
Hampetrol fiyatı ile rafine ürün fiyatı arasındakı bağlantı
Hampetrol rafine edilerek, yani arıtma işleminden geçirilerek rafine ürün, örneğin benzin ya da dizel yakıtı elde edilir. Bu nedenle rafine ürünün fiyatı, hampetrolün fiyatına bağlıdır. Hampetrol ve rafine ürün fiyatlarını belirleyen faktörler
Hampetrol ve rafine ürünler serbest pazarlarda alınır ve satılır. Bu bölümde hampetrol ve rafine ürün fiyatlarındaki değişimleri etkileyen faktörler açıklanıyor. Hampetrol ve rafine ürünlere olan talebin artması
Hampetrol ve rafine ürünlere olan talep, özellikle Çin ve Hindistan’daki büyümenin etkisiyle artıyor. Dünya çapında rafineri kapasitesinin sınırlı olması
Rafine ürünlere artan talebi karşılamak için dünyanın her yerinde rafineriler neredeyse tam kapasite çalışıyor. Talep artmaya devam edeceğinden, ihtiyacı karşılamak için gelecekte yeni rafinerilerin kurulması gerekiyor. Yeni rafinerilerin devreye alınması ise, inşaat ve işletme fazlarını içeren büyük miktarda yatırımlar anlamına geliyor. Öte yandan çevre koruma standartlarının giderek yükselmesi, gerek rafinerilerin çevresel performansları, gerekse daha temiz yakıt üretimi nedeniyle yatırım giderlerindeki artışı beraberinde getiriyor.
Hampetrol arzında süreklilik
Orta Doğu’da siyasi istikrarsızlık hampetrol arzında belirsizliklere, dolayısıyla hampetrol fiyatlarında dalgalanmalara yol açıyor. Öngörülemez/aşırı iklim koşulları
ABD’deki kasırgalar gibi aşırı iklim koşulları küresel rafineri kapasitesinde geçici düşüşlere neden olabiliyor. Bu türden kapasite azalmaları ve rafine ürün arzına ilişkin spekülasyonlar dünya ölçeğindeki rafine ürün arzında dalgalanmalara yol açıyor. Mevsimsel etkiler
Ayrıca rafine ürün fiyatları ABD, Avrupa ve Japonya gibi kuzey yarıkürenin büyük pazarlarında belirli ürünlere olan mevsimsel talep artışlarından da etkileniyor. Kuzey yarıkürede kış aylarında dizel yakıtının yanı sıra ev ve işyerilerinin ısıtılmasında kullanılan gazyağı talebinde, yaz aylarında ise, insanların daha fazla araç kullanma eğilimi göstermeleri nedeniyle, benzin talebinde artış görülür.
Piyasa spekülasyonları
Hampetrol ve rafineri ürünleri serbest piyasada borsalar üzerinden alınıp satılan ürünlerdir ve bu nedeniyle piyasa spekülasyonlarının etkilerine açıktır. Bu, fiyatları etkileyen bir başka önemli faktördür. Son yıllarda emtia borsalarına yeni giriş yapan oyuncu sayısında, en başta yatırım fonları ve “hedge fund” denilen yüksek riskli mallara yatırım yapan fonların sayısında görülen yükselmeye paralel olarak, petrol ürünleri piyasasına gösterilen ilgide de artış olmuştur. Gözlemciler bu gelişmenin de fiyat dalgalanmalarında etkili olduğunu belirtiyorlar.
Döviz kurlarındaki dalgalanmalar
Dünyanın en büyük hampetrol ve rafine ürünler piyasasında ABD doları ile işlem görülüyor. Dolayısıyla bir ülkenin para cinsi ile ABD doları arasındaki kurda meydana gelen değişiklikler hampetrol ya da rafine ürün satınalma maliyetlerini etkiliyor. Yerel piyasalardaki rekabet: Dağıtım şirketleri ve istasyonlar arasındaki rekabet fiyat oluşumumda etkili olabilir.
| 
